Νέα μελέτη του πανεπιστημίου της Καλιφόρνια (UCLA), που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Molecular Neurodegeneration, δείχνει ότι η μακροχρόνια έκθεση στο εντομοκτόνο chlorpyrifos συνδέεται με περισσότερες από 2,5 φορές αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου. Το εύρημα δεν βασίζεται μόνο σε στατιστικές συσχετίσεις, αλλά ενισχύεται από πειραματικά δεδομένα που αποκαλύπτουν με ποιον ακριβώς τρόπο το φυτοφάρμακο βλάπτει τα εγκεφαλικά κύτταρα.
Η νόσος Πάρκινσον επηρεάζει σχεδόν ένα εκατομμύριο ανθρώπους μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες και χαρακτηρίζεται από τρόμο, μυϊκή δυσκαμψία και δυσκολία στην κίνηση. Αν και η γενετική προδιάθεση παίζει ρόλο, ολοένα και περισσότερα στοιχεία δείχνουν ότι το περιβάλλον και ειδικότερα η έκθεση σε φυτοφάρμακα μπορεί να είναι καθοριστικός παράγοντας.
Το εντομοκτόνο chlorpyrifos χρησιμοποιήθηκε εκτεταμένα στη γεωργία για πολλά χρόνια. Παρότι η οικιακή του χρήση απαγορεύτηκε στις ΗΠΑ το 2001 και η αγροτική χρήση περιορίστηκε το 2021, εξακολουθεί να εφαρμόζεται σε πολλές καλλιέργειες, ενώ σε άλλες χώρες παραμένει ευρέως διαδεδομένο.
Η αναγνώριση συγκεκριμένων χημικών ουσιών που αυξάνουν τον κίνδυνο Πάρκινσον θεωρείται κρίσιμη τόσο για την πρόληψη όσο και για την έγκαιρη παρακολούθηση ευάλωτων πληθυσμών.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Άνθρωποι με μακροχρόνια έκθεση στο chlorpyrifos εμφάνισαν πάνω από 2,5 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν Πάρκινσον σε σύγκριση με όσους δεν είχαν τέτοια έκθεση. Στα ποντίκια, η έκθεση οδήγησε σε κινητικά προβλήματα και σε απώλεια των νευρώνων που παράγουν ντοπαμίνη, εκείνων ακριβώς των νευρικών κυττάρων που καταστρέφονται στους ασθενείς με Πάρκινσον. Επιπλέον, παρατηρήθηκε φλεγμονή στον εγκέφαλο και παθολογική συσσώρευση της πρωτεΐνης α-συνουκλεΐνης, η οποία σχηματίζει τα χαρακτηριστικά «συσσωματώματα» της νόσου. Τα πειράματα στα ζεβρόψαρα αποκάλυψαν ότι το εντομοκτόνο διαταράσσει την αυτοφαγία, τον βασικό μηχανισμό με τον οποίο τα κύτταρα απομακρύνουν κατεστραμμένες πρωτεΐνες. Όταν οι ερευνητές αποκατέστησαν αυτή τη διαδικασία ή απομάκρυναν τη συνουκλεΐνη, τα νευρικά κύτταρα προστατεύτηκαν από τη βλάβη.
Το ότι η χρήση του chlorpyrifos έχει μειωθεί τα τελευταία χρόνια στις ΗΠΑ, δεν αναιρεί το γεγονός ότι εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτεθεί σε αυτό στο παρελθόν, ενώ παρόμοια φυτοφάρμακα συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται διεθνώς.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι μελλοντικές μελέτες θα πρέπει να εξετάσουν αν και άλλες χημικές ουσίες προκαλούν αντίστοιχες βλάβες και αν παρεμβάσεις που ενισχύουν τους μηχανισμούς «αυτοκαθαρισμού» των κυττάρων μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο για Πάρκινσον. Παράλληλα, άτομα με γνωστό ιστορικό έκθεσης στο εντομοκτόνο ενδέχεται να ωφεληθούν από πιο στενή νευρολογική παρακολούθηση.
