Τη δεκαετία του `50
Οι παλιές ελληνικές ταινίες δεν σήκωναν συνήθως σίκουελ. Ήταν μικρές αυτοτελής ιστορίες, συνήθως ηθικοπλαστικές, που έπρεπε να αρχίσουν και να τελειώσουν για να είναι κατανοητές.
Την δεκαετία του ’60 εμφανίστηκε ο Θανάσης Βέγγος με τα Θου-Βου του, ώστόσο αυτά ήταν character, και όχι story, based, οπότε εκεί γίνεται πιο εύκολο. Αλλά ο Θου-Βου δεν ήταν η πρώτη ταινία που είχε σίκουελ, αφού για το παλιό ελληνικό σινεμά, είχε προηγηθεί μια άλλη, περίπου μια δεκαετία νωρίτερα.
Η ταινία «Λατέρνα, Φτώχεια και Φιλότιμο» κυκλοφόρησε το 1955 και το σίκουελ της, «Λατέρνα, Φτώχεια και Γαρύφαλλο», ακολούθησε δύο χρόνια αργότερα, το 1957. Η πρώτη γυρίστηκε στην Πάτρα, η δεύτερη στον Πειραιά, μάλιστα, η συγκινητική σκηνή όπου ο Παυλάρας (Βασίλης Αυλωνίτης) παθαίνει καρδιακό επεισόδιο, διαδραματίζεται στο Μικρολίμανο.
Ωστόσο, ο πιο χαρακτηριστικός τρόπος να τις ξεχωρίσεις δεν είναι το τοπίο, αλλά η μουσική. Στην πρώτη ακούγονται τα αθάνατα «Γαρύφαλλο στο αυτί» και «Είμαι άντρας», ενώ στη δεύτερη τα «Αχ βρε παλιομισοφόρια» και «Φούστα κλαρωτή». Και τα τέσσερα τραγούδια ανήκουν στον Μάνο Χατζιδάκι, με το «Γαρύφαλλο στο αυτί» να επανεμφανίζεται και στο σίκουελ, όχι όμως πρωταγωνιστικά, αλλά σαν μουσικό φόντο. Ένα τραγούδι που έγινε τόσο μεγάλο σουξέ, ώστε, όπως έγραφε τότε ο Τύπος, «η Αθήνα το σιγοτραγουδά ως και στα μπαλκόνια της».
Οι δύο ταινίες έχουν φυσικά πολλά κοινά: ίδιο σκηνοθέτη (Αλέκο Σακελλάριο), ίδια εταιρεία παραγωγής (Finos Film), ίδιο σενάριο ύφους και, κυρίως, τους ίδιους αγαπημένους πρωταγωνιστές: Μίμη Φωτόπουλο, Βασίλη Αυλωνίτη, Τζένη Καρέζη και Αλέκο Αλεξανδράκη. Όμως, πίσω από τη λατέρνα και τα τραγούδια, κρύβονται δύο διαφορετικές ιστορίες με το ίδιο γλυκόπικρο χιούμορ.
Στην ταινία του 1955, δύο λατερνατζήδες, φτωχοί αλλά γεμάτοι ψυχή, αποφασίζουν να ταξιδέψουν στην επαρχία για να βγάλουν λίγα χρήματα σε κάποιο πανηγύρι. Στον δρόμο τους μπλέκονται με μια πλούσια κοπέλα που το έχει σκάσει από το σπίτι της για να αποφύγει έναν ανεπιθύμητο γάμο. Μαζί της ξεκινούν ένα ταξίδι αναζήτησης του αληθινού της αγαπημένου και καταλήγουν να τη βοηθήσουν να επανασυνδεθεί και με τον πατέρα της, κερδίζοντας στο τέλος όχι μόνο χρήματα, αλλά και κάτι πιο βαθύ: αναγνώριση και σεβασμό.
Δύο χρόνια μετά, στο «Λατέρνα, Φτώχεια και Γαρύφαλλο», ο ένας από τους δύο λατερνατζήδες αρρωσταίνει. Ο άλλος, με συγκινητική επιμονή, προσπαθεί να ξαναβρεί εκείνη την κοπέλα από το πρώτο φιλμ, ελπίζοντας πως θα τους βοηθήσει οικονομικά. Η ιστορία κλείνει πάλι με μια πράξη ανθρωπιάς και επανένωσης, μένοντας πιστή στο πνεύμα της πρώτης ταινίας: φτώχεια, αγώνας, φιλότιμο και μια αδιόρατη νοσταλγία για μια πιο απλή Ελλάδα.
Κι όμως, τίποτα απ’ όλα αυτά δεν ήταν αυτονόητο. Ο Φίνος αρχικά δεν ήθελε τον Αυλωνίτη, θεωρώντας πως είχε «καεί» κινηματογραφικά από τις παλιότερες δουλειές του. Ούτε την Καρέζη, την οποία έκρινε «ακατάλληλη» λόγω του ελαφρού στραβισμού της, μια εκτίμηση που, ευτυχώς, αποδείχθηκε οικτρά λανθασμένη. Παράλληλα, η παραγωγή έγινε εν μέσω έντασης: ο σκηνοθέτης Γιώργος Τζαβέλλας κατηγόρησε δημόσια τον Σακελλάριο ότι του «έκλεψε την ιδέα», στέλνοντας μάλιστα επιστολές σε εφημερίδες της εποχής.
Κι έτσι, μέσα από δύο λατέρνες, λίγη φτώχεια και πολύ φιλότιμο, ο ελληνικός κινηματογράφος χάρισε στο κοινό του όχι απλώς δύο ταινίες, αλλά μια ολόκληρη εποχή συναισθημάτων, εκείνη όπου το τραγούδι, η φιλία και η καρδιά μπορούσαν ακόμα να σώσουν τους ανθρώπους.
