Η κλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή και η αυξανόμενη γεωπολιτική αστάθεια έχουν επαναφέρει στο προσκήνιο τη σημασία των μετρητών ως μέσο ασφάλειας σε περιόδους κρίσης. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και άλλες ευρωπαϊκές αρχές επισημαίνουν ότι τα νοικοκυριά καλό είναι να διατηρούν ένα μικρό απόθεμα μετρητών στο σπίτι, ώστε να μπορούν να καλύψουν βασικές ανάγκες σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.
Σύμφωνα με ανάλυση της ΕΚΤ, σε περιόδους μεγάλων κρίσεων – όπως πολεμικές συγκρούσεις, οικονομικές αναταράξεις ή μεγάλες διακοπές σε κρίσιμες υποδομές – οι πολίτες στρέφονται συχνά στα μετρητά, τα οποία θεωρούνται αξιόπιστο και άμεσα διαθέσιμο μέσο πληρωμής. Η μελέτη επισημαίνει ότι η ζήτηση για τραπεζογραμμάτια αυξάνεται σημαντικά όταν επικρατεί αβεβαιότητα, καθώς οι πολίτες αναζητούν έναν «ασφαλή» τρόπο να έχουν πρόσβαση στα χρήματά τους.
Η τάση αυτή έχει παρατηρηθεί επανειλημμένα τα τελευταία χρόνια. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας του COVID-19, για παράδειγμα, η κυκλοφορία των τραπεζογραμματίων στην ευρωζώνη αυξήθηκε σημαντικά, παρότι η χρήση τους στις καθημερινές συναλλαγές μειώθηκε λόγω της εξάπλωσης των ψηφιακών πληρωμών. Πολλοί πολίτες επέλεξαν να κρατούν χρήματα στο σπίτι ως προληπτικό μέτρο απέναντι στην αβεβαιότητα της περιόδου. Παρόμοια φαινόμενα καταγράφηκαν και μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022. Σε αρκετές χώρες της Ευρώπης, ιδιαίτερα σε όσες βρίσκονται πιο κοντά στη ζώνη της σύγκρουσης, παρατηρήθηκε απότομη αύξηση στις αναλήψεις μετρητών από τους πολίτες, οι οποίοι ανησυχούσαν για πιθανές επιπτώσεις στις οικονομικές και ψηφιακές υποδομές.
Η ΕΚΤ υπογραμμίζει ότι τα μετρητά διαθέτουν ένα σημαντικό πλεονέκτημα: λειτουργούν ακόμη και όταν τα ψηφιακά συστήματα πληρωμών δεν είναι διαθέσιμα. Σε περιπτώσεις διακοπών ρεύματος, κυβερνοεπιθέσεων ή προβλημάτων στις τηλεπικοινωνίες, οι ηλεκτρονικές συναλλαγές μπορεί να καταστούν αδύνατες. Αντίθετα, τα μετρητά παραμένουν ένα άμεσο και «offline» μέσο πληρωμής.
Για τον λόγο αυτό, αρκετές ευρωπαϊκές αρχές προτείνουν στους πολίτες να διατηρούν ένα μικρό χρηματικό απόθεμα στο σπίτι, αρκετό για να καλύψει βασικές ανάγκες για περίπου τρεις ημέρες. Σε ορισμένες χώρες η σύσταση αυτή μεταφράζεται σε περίπου 70 έως 100 ευρώ ανά άτομο, ποσό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για αγορές τροφίμων, καυσίμων ή άλλων βασικών αγαθών σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.
Η ΕΚΤ τονίζει ότι η σύσταση αυτή δεν σημαίνει ότι οι πολίτες πρέπει να εγκαταλείψουν τις ψηφιακές πληρωμές. Αντίθετα, στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι το ευρωπαϊκό σύστημα πληρωμών παραμένει ανθεκτικό σε κάθε πιθανό σενάριο κρίσης.
