Μία από τις παρεμβάσεις που περιλαμβάνονται στην πρόταση της Νέας Δημοκρατίας για τη συνταγματική αναθεώρηση αφορά την επέκταση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης από εννέα σε έντεκα έτη, μια αλλαγή που –εφόσον προχωρήσει– αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης το επόμενο διάστημα.
Σύμφωνα με την κυβερνητική πρόταση «τα έτη υποχρεωτικής φοίτησης δεν μπορεί να είναι λιγότερα από 11 (αντί για 9 σήμερα)». Στον απόηχο της δημοσιοποίησης της πρότασης οι εκπαιδευτικοί κύκλοι ήδη την υποδέχθηκαν με σκεπτικισμό δεδομένου ότι η εν λόγω πρόταση δεν φέρνει τίποτα καινούργιο στο χώρο της παιδείας καθώς επί της ουσίας προωθείται η συνταγματική κατοχύρωση της προσχολικής αγωγής που έχει ήδη θεσπιστεί μέσω νόμου.
Υπενθυμίζεται ότι βάσει του άρθρου 16 παρ.3. του Συντάγματος: «τα έτη υπoχρεωτικής φoίτησης δεν μπoρεί να είναι λιγότερα από εννέα». Με αυτό το δεδομένο η φοίτηση είναι υποχρεωτική στο Δημοτικό και το Γυμνάσιο. Το καθεστώς υποχρεωτικής φοίτησης όμως διευρύνθηκε το 2021 με την θέσπιση της υποχρεωτικής δίχρονης προσχολικής αγωγής, δηλαδή την φοίτηση των παιδιών σε προνήπιο και νηπιαγωγείο. Από τότε λοιπόν βάσει του νόμο 4871/2021 υφίσταται υποχρεωτικότητα φοίτησης στο νηπιαγωγείο (προνήπιο-νήπιο), στο δημοτικό σχολείο και στο γυμνάσιο.
Υποχρεωτική φοίτηση από τα 9 στα 11 έτη: Μια «μεγάλη αλλαγή» που στην πράξη ήδη ισχύει
Εύλογα λοιπόν προκύπτει το ερώτημα σε τι ακριβώς εξυπηρετεί η κυβερνητική πρόταση ότι «τα έτη υποχρεωτικής φοίτησης δεν μπορεί να είναι λιγότερα από 11». Η απάντηση είναι προφανής καθώς ουσιαστικά με αυτή την προσθήκη κατοχυρώνεται και συνταγματικά η υποχρεωτικότητα της προσχολικής αγωγής, που ήδη εφαρμόζεται τα τελευταία χρόνια εξηγεί στο Dnews ο εκπαιδευτικός αναλυτής Στράτος Στρατηγάκης.
Η εκπαίδευση από την ηλικία των 4 ετών έως και την ολοκλήρωση του Γυμνασίου εφαρμόζεται ήδη ως υποχρεωτική στην πράξη. Η προωθούμενη συνταγματική αλλαγή έρχεται κυρίως να ενσωματώσει αυτή τη ρύθμιση μέσα στο ίδιο το Σύνταγμα, προσφέροντας και θεσμική κατοχύρωση. Δεν τίθεται ζήτημα «διεύρυνσης» της υποχρεωτικής εκπαίδευσης αλλά περισσότερο λειτουργεί ως συνταγματική επιβεβαίωση μιας πραγματικότητας που ήδη ισχύει μέσω της νομοθεσίας.
Στρατηγάκης: «Η υποχρεωτική φοίτηση πρέπει να φτάσει μέχρι τα 18»
Όπως σημειώνει ο κ.Στρατηγάκης «Η κυβερνητική πρόταση για την υποχρεωτική φοίτηση από τα 9 στα 11 είναι μια εξαγγελία «άλλα λόγια να αγαπιόμαστε». Το θέμα και η ουσία της συζήτησης είναι η υποχρεωτική φοίτηση να επεκταθεί και στο Λύκειο είτε ΓΕΛ είτε ΕΠΑΛ. Τα παιδιά πρέπει μέχρι τα 18 τους χρόνια να είναι στο σχολείο». Μάλιστα ο κ. Στρατηγάκης επιχειρηματολογεί για τους λόγους που υπαγορεύουν την ανάγκη επέκτασης της υποχρεωτικής εκπαίδευσης μέχρι και το Λύκειο υποστηρίζοντας ότι το σημερινό σχολείο οφείλει να προετοιμάσει τους μαθητές για έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία.
Οι τεχνολογικές εξελίξεις, η τεχνητή νοημοσύνη και οι μεταβολές στην αγορά εργασίας δημιουργούν νέα δεδομένα, τα οποία απαιτούν από τους νέους αυξημένες γνώσεις, δεξιότητες προσαρμογής και δυνατότητα διαρκούς μάθησης. Σύμφωνα με τον ίδιο, ένας μαθητής που εγκαταλείπει το σχολείο στα 15 του χρόνια μπορεί να έχει αποκτήσει βασικές γνώσεις για τις σημερινές ανάγκες, όμως δύσκολα θα μπορέσει να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του μέλλοντος. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά «Η γλώσσα, τα μαθηματικά και οι φυσικές επιστήμες είναι τα μαθήματα που απαιτούν υπόβαθρο για να τα παρακολουθήσεις, αλλά είναι και τα μαθήματα που πάνω τους θα “πατήσει” κάποιος που θέλει να ανοιχτεί σε καινούρια πράγματα. Για να μάθεις προγραμματισμό πρέπει να ξέρεις μαθηματικά, για παράδειγμα. Δεν γνωρίζεις μαθηματικά δεν μπορείς να γίνεις προγραμματιστής. Το να μάθεις πώς να μαθαίνεις είναι κάτι δύσκολο για το σχολείο μας, που δεν έχει καταφέρει να απαλλαγεί από την παπαγαλία, αν και βαδίζουμε στον 21ο αιώνα. Θα έπρεπε να γίνει κεντρικός στόχος του εκπαιδευτικού μας συστήματος η καταπολέμηση της παπαγαλίας, που σκοτώνει το μυαλό».
Το ευρωπαϊκό παράδειγμα
Παράλληλα, επισημαίνει ότι πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη επεκτείνει την υποχρεωτική εκπαίδευση έως τα 18 χρόνια, θεωρώντας ότι η παραμονή των παιδιών περισσότερο χρόνο στο σχολείο ενισχύει τις δυνατότητές τους να ανταποκριθούν στις κοινωνικές και επαγγελματικές προκλήσεις του μέλλοντος. «Σε 26 χώρες από τις 38 που εξέτασε το δίκτυο Ευρυδίκη της ΕΕ οι μαθητές μένουν στο σχολείο και μετά τα 15 τους χρόνια, που τελειώνει η υποχρεωτική Εκπαίδευση στην Ελλάδα. Σε 16 χώρες μένουν μέχρι τα 16, σε δύο μέχρι τα 17 και σε 5 μέχρι τα 18. Η Πορτογαλία, που μας έχει πια ξεπεράσει, κρατά τα παιδιά της στο σχολείο μέχρι τα 18. Η Γερμανία, ο γνωστός βιομηχανικός κολοσσός, κρατά τα παιδιά της στο σχολείο μέχρι τα 18 σε 12 κρατίδια και μέχρι τα 19 σε 4 κρατίδια. Είναι προφανές ότι χρειάζονται τεχνίτες για τη βιομηχανία τους, αλλά δεν βάζουν τα παιδιά από τα 16 στη δουλειά, όπως θέλουμε να κάνουμε εμείς. Και η Φινλανδία, που πριν από λίγα χρόνια ήταν η χώρα που θαύμαζαν κάποιοι τα εκπαιδευτικά της επιτεύγματα, μέχρι τα 18 τα κρατάει τα παιδιά στο σχολείο.
