Εκτεταμένες αλλαγές στις διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης, στους ηλεκτρονικούς πλειστηριασμούς, στις κατασχέσεις εις χείρας τρίτων, αλλά και στη διαχείριση κληρονομικών υποθέσεων φέρνει ο νόμος 5282/2026, τις βασικές διατάξεις του οποίου κοινοποίησε η ΑΑΔΕ με εγκύκλιό της.
Μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις αφορά τη δημοσίευση διαθηκών. Με το νέο πλαίσιο δημιουργείται ειδική ηλεκτρονική πλατφόρμα, το λεγόμενο «Μητρώο Διαθηκών», στο οποίο θα καταχωρίζονται πλέον οι δημοσιευμένες διαθήκες από συμβολαιογράφους και προξενικές αρχές. Το πρακτικό δημοσίευσης θα περιλαμβάνει ολόκληρη τη διαθήκη μαζί με τα εξωτερικά της ελαττώματα, ενώ τα έγγραφα θα τηρούνται σε ηλεκτρονικό περιβάλλον υπό τη διαχείριση των συμβολαιογραφικών συλλόγων της χώρας.
Η αλλαγή αυτή θεωρείται κομβική για τη διαφάνεια και την ταχύτερη αναζήτηση διαθηκών, ιδίως σε περιπτώσεις κληρονομικών διαφορών. Για παράδειγμα, εάν ένας κληρονόμος αναζητά διαθήκη που δημοσιεύθηκε σε διαφορετική πόλη ή στο εξωτερικό μέσω προξενικής αρχής, η ύπαρξη κεντρικού ηλεκτρονικού μητρώου θα επιτρέπει άμεση αναζήτηση χωρίς χρονοβόρες διαδικασίες αλληλογραφίας μεταξύ υπηρεσιών. Παράλληλα, προβλέπεται ότι οι συμβολαιογράφοι ευθύνονται μόνο για δόλο ή βαριά αμέλεια κατά τη δημοσίευση διαθήκης, περιορίζοντας σημαντικά την έκθεσή τους σε αστικές ευθύνες.
Σημαντικές αλλαγές εισάγονται και στις διαδικασίες αποδοχής ή αποποίησης κληρονομιάς. Ο νόμος επιτρέπει πλέον στον κληρονόμο να παρίσταται είτε αυτοπροσώπως είτε μέσω πληρεξούσιου δικηγόρου κατά τη δήλωση αποδοχής ή αποποίησης. Η πρόβλεψη αυτή αναμένεται να διευκολύνει ιδιαίτερα περιπτώσεις πολιτών που διαμένουν στο εξωτερικό ή σε διαφορετική πόλη από εκείνη όπου ανοίγει η κληρονομιά. Για παράδειγμα, ένας Έλληνας που ζει μόνιμα στη Γερμανία θα μπορεί να ολοκληρώνει τη διαδικασία αποποίησης μέσω δικηγόρου στην Ελλάδα χωρίς να απαιτείται φυσική παρουσία στο αρμόδιο δικαστήριο.
Παράλληλα, εκσυγχρονίζονται οι διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης και ηλεκτρονικών πλειστηριασμών. Ο νόμος προβλέπει ότι σε περίπτωση αδυναμίας ορισμού συμβολαιογράφου στην περιοχή όπου πραγματοποιείται η κατάσχεση, ο πλειστηριασμός θα μπορεί να διεξάγεται από πιστοποιημένο συμβολαιογράφο οποιουδήποτε συμβολαιογραφικού συλλόγου της χώρας.
Η αλλαγή αυτή έρχεται να αντιμετωπίσει πρακτικά προβλήματα που είχαν εμφανιστεί κυρίως σε μικρότερες περιφέρειες ή νησιά, όπου συχνά δεν υπήρχαν διαθέσιμοι πιστοποιημένοι συμβολαιογράφοι για τη διενέργεια ηλεκτρονικών πλειστηριασμών. Έτσι, για παράδειγμα, κατάσχεση ακινήτου σε απομακρυσμένη περιοχή της νησιωτικής Ελλάδας θα μπορεί πλέον να εξυπηρετείται από συμβολαιογράφο της Αθήνας ή της Θεσσαλονίκης, χωρίς να «παγώνει» η διαδικασία εκτέλεσης.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν και οι νέες ρυθμίσεις για τις κατασχέσεις εις χείρας τρίτων, δηλαδή τις κατασχέσεις τραπεζικών λογαριασμών, απαιτήσεων ή άλλων περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται σε τρίτους φορείς. Ο νόμος θεσπίζει υποχρεωτική ηλεκτρονική υποβολή της δήλωσης τρίτου μέσω της πλατφόρμας portal.odee.gr της Ομοσπονδίας Δικαστικών Επιμελητών Ελλάδας.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι όταν, για παράδειγμα, επιβάλλεται κατάσχεση τραπεζικού λογαριασμού οφειλέτη, η τράπεζα ή ο δικηγόρος που ενεργεί για λογαριασμό της θα υποβάλλει ηλεκτρονικά τη σχετική δήλωση μέσω της ειδικής πλατφόρμας, χρησιμοποιώντας μοναδικό κωδικό δήλωσης. Η διαδικασία αναμένεται να επιταχύνει σημαντικά τις κατασχέσεις και να περιορίσει τη γραφειοκρατία, καθώς μέχρι σήμερα πολλές σχετικές πράξεις γίνονταν χειρόγραφα ή με φυσική κατάθεση εγγράφων.
Ο νέος νόμος προβλέπει επίσης δυνατότητα ηλεκτρονικών επιδόσεων τόσο προς τον τρίτο όσο και προς τον οφειλέτη. Αυτό σημαίνει ότι δικαστικοί επιμελητές θα μπορούν να προχωρούν σε επιδόσεις με ψηφιακά μέσα, επιταχύνοντας τη διαδικασία και περιορίζοντας τα κόστη.
Αλλαγές επέρχονται και στο καθεστώς εγγυητικών επιστολών σε περιπτώσεις ανακοπών κατά πινάκων κατάταξης δανειστών. Μέχρι σήμερα απαιτούνταν πρακτικά ισόποσες εγγυήσεις για να μπορέσει δανειστής να εισπράξει χρήματα όταν υπήρχε εκκρεμής ανακοπή. Με το νέο πλαίσιο, το ποσό της εγγυητικής επιστολής περιορίζεται στο 40% της απαίτησης.
Για παράδειγμα, αν τράπεζα ή άλλος δανειστής έχει απαίτηση 1 εκατ. ευρώ από πλειστηριασμό και εκκρεμεί ανακοπή κατά της κατάταξής του, πλέον θα απαιτείται εγγυητική επιστολή 400 χιλ. ευρώ αντί για πλήρη κάλυψη του ποσού. Επιπλέον, για πρώτη φορά δίνεται δυνατότητα έκδοσης εγγυητικών όχι μόνο από τράπεζες αλλά και από ασφαλιστικές εταιρείες που λειτουργούν νόμιμα στην Ελλάδα. Η αλλαγή αυτή εκτιμάται ότι θα ενισχύσει τη ρευστότητα επιχειρήσεων και δανειστών.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι διατάξεις για τις μισθώσεις ακινήτων που συνδέονται με το Δημόσιο, ΟΤΑ ή Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου. Ο νόμος περιορίζει τη δυνατότητα του υπερθεματιστή να καταγγείλει μισθώσεις όταν το ακίνητο χρησιμοποιείται για σκοπούς δημοσίου συμφέροντος και η μισθωτική σχέση ήταν γνωστή κατά τον πλειστηριασμό.
Έτσι, εάν ένα ακίνητο που στεγάζει δημοτική υπηρεσία ή δημόσιο σχολείο εκπλειστηριαστεί, ο νέος ιδιοκτήτης δεν θα μπορεί άμεσα να αποβάλει τον δημόσιο φορέα από το ακίνητο, διασφαλίζοντας τη συνέχεια κρίσιμων δημόσιων λειτουργιών.
Τέλος, η εγκύκλιος της ΑΑΔΕ επισημαίνει τέλος ότι οι διατάξεις για τις ηλεκτρονικές διαδικασίες κατασχέσεων και δηλώσεων τρίτων θα τεθούν σε ισχύ από την 1η Σεπτεμβρίου 2026, μετά από νεότερη νομοθετική τροποποίηση που μετέθεσε την αρχική ημερομηνία εφαρμογής.
