Μια δικαστική απόφαση που δικαιώνει τους δανειολήπτες, αλλά ταυτόχρονα ανοίγει έναν νέο κύκλο δικαστικών συγκρούσεων με απρόβλεπτες συνέπειες για τράπεζες, servicers και το ίδιο το Δημόσιο, εξέδωσε η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου για τα δάνεια του νόμου Κατσέλη.
Το ανώτατο δικαστήριο έκρινε ότι ο υπολογισμός των τόκων στις ρυθμίσεις διάσωσης της κύριας κατοικίας έπρεπε να γίνεται επί της μηνιαίας δόσης και όχι επί του συνόλου της οφειλής, όπως συνέβαινε σε χιλιάδες περιπτώσεις τα προηγούμενα χρόνια.
Με απλά λόγια, η Δικαιοσύνη αποδέχεται ότι επί σειρά ετών εφαρμόστηκε μια ερμηνεία που επιβάρυνε τους οφειλέτες με υψηλότερους τόκους από εκείνους που προέβλεπε ο νόμος.
Εδώ όμως αρχίζει το παράδοξο. Παρότι η απόφαση ανατρέπει τον τρόπο υπολογισμού των τόκων και δικαιώνει ουσιαστικά τη θέση των δανειοληπτών, δεν φαίνεται να δημιουργεί αυτόματα δικαίωμα επιστροφής των ποσών που έχουν ήδη καταβληθεί. Δεν προβλέπεται δηλαδή γενικευμένη αναδρομική εφαρμογή που να υποχρεώνει τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης να επανυπολογίσουν συνολικά τις απαιτήσεις τους και να επιστρέψουν χρήματα στους δανειολήπτες.
Αυτό σημαίνει ότι όποιος θεωρεί ότι ζημιώθηκε από τον τρόπο υπολογισμού των τόκων θα πρέπει να αναζητήσει το δίκιο του μόνος του, μέσω νέων δικαστικών προσφυγών.
Με άλλα λόγια, το ανώτατο δικαστήριο αναγνωρίζει ότι ο τρόπος υπολογισμού ήταν λανθασμένος, αλλά η αποκατάσταση της ζημίας δεν έρχεται αυτόματα. Θα απαιτηθούν νέες αγωγές, νέες δίκες και πολυετείς δικαστικές διαδικασίες.
Νομικοί κύκλοι εκτιμούν ότι η απόφαση μπορεί να αποτελέσει τη βάση για ένα νέο κύμα διεκδικήσεων, όχι μόνο από δανειολήπτες που εντάχθηκαν στον νόμο Κατσέλη, αλλά και από άλλες κατηγορίες ευάλωτων οφειλετών, οι οποίοι θεωρούν ότι βρίσκονται σε αντίστοιχη θέση.
Στο στόχαστρο μπαίνουν ήδη περιπτώσεις δανειοληπτών που έχουν ενταχθεί σε εξωδικαστικές ρυθμίσεις ή άλλους μηχανισμούς διαχείρισης οφειλών, καθώς αρκετοί νομικοί θεωρούν ότι το σκεπτικό της απόφασης μπορεί να αξιοποιηθεί ευρύτερα.
Έτσι, αντί να κλείνει μια πολυετής εκκρεμότητα, η απόφαση φαίνεται να ανοίγει έναν νέο κύκλο αντιπαράθεσης.
Δεν είναι λίγοι όσοι ήδη μιλούν για τη γέννηση μιας νέας «βιομηχανίας αγωγών», με χιλιάδες δανειολήπτες να καλούνται να προσφύγουν ατομικά στα δικαστήρια προκειμένου να διεκδικήσουν ποσά που θεωρούν ότι κατέβαλαν αχρεωστήτως.
Το θέμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη το μέγεθος της αγοράς. Περίπου 195.000 δανειολήπτες έχουν υπαχθεί στον νόμο Κατσέλη, ενώ οι τρεις μεγαλύτεροι servicers διαχειρίζονται πάνω από το 75% των «κόκκινων» δανείων της χώρας.
Η απόφαση προκαλεί ήδη προβληματισμό και στο οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης. Ο λόγος είναι ότι τυχόν μαζικές δικαστικές διεκδικήσεις θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις παραδοχές πάνω στις οποίες στηρίχθηκαν οι τιτλοποιήσεις του προγράμματος «Ηρακλής», για τις οποίες το Δημόσιο έχει παράσχει κρατικές εγγυήσεις δισεκατομμυρίων ευρώ.
Γι’ αυτό και στο παρασκήνιο έχει ήδη ξεκινήσει συζήτηση για το κατά πόσο απαιτούνται νομοθετικές ή άλλες παρεμβάσεις προκειμένου να περιοριστούν οι επιπτώσεις που μπορεί να προκύψουν για το τραπεζικό σύστημα και τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων.
Από την άλλη πλευρά, οι δανειολήπτες βλέπουν στην απόφαση μια σημαντική ηθική και νομική δικαίωση. Το ανώτατο δικαστήριο ουσιαστικά επιβεβαίωσε ότι ο τόκος δεν έπρεπε να υπολογίζεται πάνω στο συνολικό κεφάλαιο της οφειλής, αλλά πάνω σε κάθε μηνιαία δόση ξεχωριστά.
Το ερώτημα όμως παραμένει αναπάντητο: Εφόσον το ανώτατο δικαστήριο έκρινε ότι ο τρόπος υπολογισμού ήταν διαφορετικός από εκείνον που εφαρμόστηκε στην πράξη επί χρόνια, γιατί οι θιγόμενοι πολίτες θα πρέπει να μπουν ξανά σε έναν νέο γύρο δικαστικών αγώνων για να ανακτήσουν τα χρήματά τους;
Η απάντηση αναμένεται να δοθεί στις αίθουσες των δικαστηρίων τα επόμενα χρόνια. Και όλα δείχνουν ότι η συγκεκριμένη απόφαση, αντί να βάλει τελεία σε μια μακρά δικαστική διαμάχη, ίσως αποτελέσει την αφετηρία μιας ακόμη μεγαλύτερης.
